Quy định về huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy theo Luật 55/2024/QH15 hiện hành

Huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy là hoạt động đào tạo bắt buộc nhằm trang bị kiến thức pháp lý và kỹ năng thực hành cho các đối tượng quy định, đảm bảo khả năng ứng phó sự cố cháy nổ tại chỗ. Từ ngày 01/7/2025, theo Luật số 55/2024/QH15, công tác này chuyển dịch trọng tâm sang cơ chế “tự quản lý” và số hóa dữ liệu, yêu cầu người đứng đầu cơ sở phải chủ động trong việc tổ chức, lưu trữ hồ sơ và báo cáo định kỳ.

GPAT Nam Việt sẽ phân tích chi tiết các thay đổi về đối tượng, thẩm quyền và chế tài xử phạt, giúp doanh nghiệp xây dựng lộ trình tuân thủ pháp luật hiệu quả.

Vì sao doanh nghiệp cần tổ chức huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy?

Trong bối cảnh quy định pháp luật ngày càng thắt chặt và nguy cơ cháy nổ diễn biến phức tạp, việc tổ chức huấn luyện an toàn cứu nạn, cứu hộ và phòng cháy chữa cháy là mục quan trọng trong khuôn khổ công tác huấn luyện ATVSLĐ nhằm đảm bảo sự an toàn và vận hành liên tục của doanh nghiệp

• Kích hoạt “thời điểm vàng” trong xử lý sự cố: Kỹ năng thực tế giúp đội viên PCCC tận dụng tối đa 3-5 phút đầu tiên khi đám cháy khởi phát. Đây là khoảng thời gian quyết định khả năng kiểm soát ngọn lửa, giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản trước khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận.
• Đảm bảo tính tuân thủ pháp lý: Luật 55/2024/QH15 đặt trách nhiệm cao nhất lên người đứng đầu cơ sở. Việc hoàn thành huấn luyện và lưu trữ hồ sơ đầy đủ là bằng chứng pháp lý quan trọng nhất để chứng minh doanh nghiệp đã thực hiện đúng nghĩa vụ, tránh các rủi ro pháp lý khi bị thanh tra.
• Điều kiện tiên quyết để hưởng quyền lợi bảo hiểm: Hầu hết các hợp đồng bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đều có điều khoản loại trừ trách nhiệm nếu doanh nghiệp vi phạm quy định an toàn. Chứng nhận huấn luyện hợp lệ là tài liệu bắt buộc để đơn vị bảo hiểm xem xét bồi thường khi rủi ro xảy ra.

Đối tượng bắt buộc và quy định mới về quy mô Đội PCCC cơ sở

Việc xác định chính xác nhóm đối tượng cần huấn luyện giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và nhân sự. Theo các quy định hiện hành và Luật mới, các nhóm bắt buộc bao gồm: người đứng đầu cơ sở (Giám đốc, chủ doanh nghiệp), thành viên Đội PCCC cơ sở, và những người thực hiện các công việc yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động (như vận hành kho hóa chất, xăng dầu, điện), và người điều khiển phương tiện vận chuyển hàng hóa nguy hiểm.

Điểm thay đổi mang tính chiến lược trong Luật 55/2024/QH15 là việc nâng ngưỡng nhân sự để thành lập Đội PCCC cơ sở:

• Cơ sở dưới 20 người: Không bắt buộc thành lập Đội PCCC. Doanh nghiệp chỉ cần phân công và huấn luyện người phụ trách công tác PCCC.
• Cơ sở từ 20 người trở lên: Bắt buộc thành lập Đội PCCC cơ sở và tổ chức huấn luyện nghiệp vụ cho toàn bộ thành viên.

Thời lượng huấn luyện và thời hạn giá trị chứng nhận nghiệp vụ PCCC

Thời lượng huấn luyện được pháp luật quy định cụ thể dựa trên mức độ rủi ro và trách nhiệm của từng nhóm đối tượng. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa huấn luyện lần đầu (cấp mới) và huấn luyện bồi dưỡng (định kỳ) để lập kế hoạch đào tạo phù hợp. Chứng nhận huấn luyện nghiệp vụ PCCC có giá trị sử dụng là 05 năm kể từ ngày cấp. Sau thời hạn này, nhân sự phải tham gia huấn luyện lại từ đầu.

Bảng tiêu chuẩn thời lượng huấn luyện:

Đối tượng tham gia	Huấn luyện lần đầu (Giờ)	Bồi dưỡng bổ sung (Giờ)
Người đứng đầu cơ sở	8 – 12 giờ	4 – 8 giờ
Đội PCCC cơ sở / Nhân viên kho	16 – 24 giờ	4 – 8 giờ
Đội PCCC chuyên ngành / Lái xe	24 – 32 giờ	8 – 12 giờ

Nội dung chuyên môn trong chương trình huấn luyện theo quy định

Kỹ năng phòng cháy, chữa cháy là một trong những kỹ năng an toàn lao động cơ bản quan trọng. Vì thế, chương trình đào tạo tại doanh nghiệp phải đảm bảo tính khoa học, kết hợp giữa lý thuyết cập nhật và kỹ năng thực chiến, tạo tiền đề giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý, đồng thời là nền tảng cốt lõi để xây dựng văn hóa an toàn doanh nghiệp bền vững.

Phần lý thuyết tập trung cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất (đặc biệt là Luật 55/2024/QH15), kiến thức cơ bản về sự cháy, nguyên nhân gây cháy, kết hợp với các kỹ năng an toàn lao động cơ bản để xây dựng biện pháp phòng ngừa rủi ro đặc thù tại cơ sở sản xuất kinh doanh.

Phần thực hành là nội dung trọng tâm, yêu cầu học viên phải thao tác thành thạo để được công nhận đạt yêu cầu:

• Kỹ năng sử dụng phương tiện: Thao tác chuẩn xác với bình chữa cháy xách tay (bột, khí) và triển khai đội hình lăng vòi, họng nước vách tường.
• Kỹ năng thoát nạn: Phương pháp di chuyển, che chắn và định hướng trong môi trường nhiều khói khí độc.
• Kỹ năng sơ cấp cứu: Các bước xử lý ban đầu cho nạn nhân bị ngạt khói, bỏng nhiệt hoặc ngừng tuần hoàn trước khi y tế hỗ trợ.

Chuyển đổi mô hình quản lý theo luật mới

Từ ngày 01/7/2025, Luật số 55/2024/QH15 chính thức thay đổi cơ chế quản lý từ “tiền kiểm” sang “xã hội hóa có kiểm soát”. Thẩm quyền cấp chứng nhận huấn luyện sẽ chỉ thuộc về Cảnh sát PCCC và các Trường Đại học PCCC. Các thủ tục hành chính xin cấp đổi thẻ rườm rà trước đây sẽ được bãi bỏ.

Trong mô hình mới này, doanh nghiệp chịu hoàn toàn trách nhiệm về năng lực PCCC của đơn vị mình. Những đơn vị, trung tâm huấn luyện an toàn lao động có Giấy chứng nhận huấn luyện an toàn lao động hạng C (Giấy phép 95/2020/GCN) như GPAT Nam Việt sẽ chỉ hỗ trợ như 1 đơn vị tư vấn chuyên sâu bằng cách chuẩn bị hồ sơ pháp lý, cung cấp thiết bị, sân bãi đạt chuẩn và kết nối với cơ quan Công an để tổ chức lớp học đúng quy định, đảm bảo doanh nghiệp vượt qua các kỳ thanh tra hậu kiểm.

Quy định chuyển tiếp đối với chứng nhận cũ

Trong giai đoạn giao thời giữa các văn bản luật, giá trị của các chứng nhận cũ là mối quan tâm hàng đầu. Theo nguyên tắc bảo lưu, các chứng nhận đã cấp theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP hoặc Nghị định 50/2024/NĐ-CP vẫn tiếp tục có hiệu lực pháp lý cho đến khi hết thời hạn ghi trên văn bản (đủ 05 năm).

Khi các chứng nhận này hết hạn sau ngày 01/07/2025, doanh nghiệp không làm thủ tục cấp đổi như cũ mà phải áp dụng quy trình mới. Cụ thể, doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức huấn luyện lại, tự lưu trữ hồ sơ và cập nhật dữ liệu lên hệ thống quốc gia.

Số hóa hồ sơ và nghĩa vụ báo cáo dữ liệu

Luật 55/2024/QH15 bắt buộc thực hiện chuyển đổi số toàn diện trong công tác quản lý PCCC. Doanh nghiệp chấm dứt việc chỉ lưu trữ hồ sơ giấy nội bộ; thay vào đó phải thực hiện khai báo và cập nhật thông tin về lực lượng, phương tiện và kết quả huấn luyện lên Cơ sở dữ liệu về PCCC do Bộ Công an quản lý.

Chế độ báo cáo được quy định chặt chẽ để đảm bảo cập nhật biến động dữ liệu theo thời gian thực của dữ liệu. Doanh nghiệp phải gửi báo cáo kết quả công tác PCCC (bao gồm tình hình huấn luyện) định kỳ 02 lần mỗi năm: trước ngày 15/6 và trước ngày 15/12. Việc không báo cáo hoặc báo cáo sai lệch sẽ bị coi là vi phạm hành chính về quản lý hồ sơ.

Chế tài xử phạt theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP

Để đảm bảo tính nghiêm minh của cơ chế tự quản lý, Nghị định 106/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 144) quy định mức phạt tăng nặng đối với các vi phạm về huấn luyện. Mức phạt tiền có thể lên tới 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức, chưa kể các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động.

Các mức phạt cụ thể doanh nghiệp cần lưu ý:

• Không tổ chức huấn luyện lần đầu hoặc không bồi dưỡng hằng năm: Phạt tiền từ 4.000.000 – 6.000.000 đồng.
• Sử dụng người chưa qua huấn luyện làm lực lượng PCCC: Phạt tiền từ 6.000.000 – 8.000.000 đồng.
• Không phân công người thực hiện nhiệm vụ PCCC (với cơ sở dưới 20 người): Phạt tiền từ 6.000.000 – 8.000.000 đồng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Việc tuân thủ quy định về huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy theo Luật 55/2024/QH15 không chỉ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý mà còn đảm bảo sự an toàn bền vững cho hoạt động kinh doanh. Sự chuyển dịch sang cơ chế tự quản lý đòi hỏi sự chủ động trong việc cập nhật kiến thức và số hóa quy trình quản lý.

GPAT Nam Việt sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp với vai trò tư vấn chuyên sâu, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ pháp lý và tổ chức lớp học đúng chuẩn. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn lộ trình chuyển đổi và đảm bảo tuân thủ tuyệt đối các quy định mới nhất.