Quy tắc để giữ an toàn khi làm việc trên giàn giáo 

Theo thống kê, tai nạn ngã cao chiếm một tỷ lệ đáng báo động trong các sự cố lao động nghiêm trọng tại Việt Nam. An toàn khi làm việc trên giàn giáo là một quy trình bắt buộc, đòi hỏi sự tuân thủ tuyệt đối từ khâu kiểm tra đến khi kết thúc công việc. GPAT Nam Việt sẽ hướng dẫn vận hành tiêu chuẩn (SOP) và checklist thực tế, chi tiết để giúp bạn và đồng đội đảm bảo an toàn tuyệt đối khi làm việc trên cao.

5 Mối nguy hàng đầu khi làm việc trên giàn giáo

Việc nhận diện đúng và đủ các rủi ro là bước đầu tiên để phòng tránh tai nạn. Khi làm việc trên giàn giáo, người lao động phải đối mặt với 5 mối nguy cơ trực tiếp, có thể dẫn đến tử vong hoặc thương tật nghiêm trọng. Việc hiểu rõ các mối nguy này sau khi được huấn luyện ATLĐ sẽ giúp bạn chủ động quan sát và phòng ngừa thay vì bị động sợ hãi.

• Ngã cao: Đây là rủi ro phổ biến nhất và gây hậu quả nặng nề nhất. Nguyên nhân thường do mất thăng bằng, trượt chân trên sàn công tác, hoặc do hệ thống lan can bảo vệ không chắc chắn, không đầy đủ hoặc lắp đặt sai quy cách.
• Giàn giáo sập: Sự cố sập đổ toàn bộ hoặc một phần giàn giáo có thể xảy ra do lắp đặt sai kỹ thuật, các liên kết (cùm, chốt) không chặt. Các nguyên nhân khác bao gồm nền móng yếu (đất mềm, lún, sụt) hoặc do xếp tải trọng (vật liệu, thiết bị, con người) vượt quá giới hạn thiết kế.
• Vật rơi: Các dụng cụ, vật liệu xây dựng (gạch, đá, cờ lê, búa) để trên sàn công tác bị rơi xuống, va đập vào người làm việc hoặc người di chuyển ở khu vực bên dưới.
• Điện giật: Xảy ra khi giàn giáo bằng kim loại được lắp đặt quá gần, vi phạm hành lang an toàn của đường dây điện cao thế, hoặc khi người lao động sử dụng các thiết bị điện cầm tay (máy khoan, máy cắt) bị rò rỉ điện.
• Sàn công tác gãy/lật: Sàn (mâm) giàn giáo bị gãy, mục nát (nếu bằng gỗ), hoặc lật lên do không được cố định, khóa chốt đúng cách, tạo ra các khoảng hở nguy hiểm gây lọt chân hoặc ngã.

Checklist An toàn trước khi bước lên giàn giáo

Đây là bước quan trọng nhất, quyết định đến 90% sự an toàn của bạn. Tuyệt đối không được bước lên giàn giáo nếu chưa hoàn thành danh sách kiểm tra an toàn toàn diện, phần kiến thức được nhắc đến trong khóa huấn luyện an toàn ngành xây dựng. Quy trình này phải trở thành thói quen, một phản xạ bắt buộc trước mỗi ca làm việc.

1. Kiểm tra Trang bị Bảo hộ Cá nhân (PPE)

Trang bị bảo hộ cá nhân (PPE) là lớp phòng thủ cuối cùng bảo vệ bạn khi sự cố xảy ra. Phải đảm bảo tất cả các thiết bị đều ở trong tình trạng tốt, phù hợp với cơ thể và được sử dụng đúng cách:

• Nón bảo hộ: Phải có quai cài và đã được cài chặt, đảm bảo nón không rơi khi cúi hoặc ngẩng.
• Giày bảo hộ: Ưu tiên loại có đế chống trượt, chống đinh đâm và mũi giày bảo vệ.
• Dây đai an toàn toàn thân (Full-body Harness): Đây là thiết bị quan trọng nhất. Phải kiểm tra kỹ các đường chỉ may, các khóa móc kim loại. Tuyệt đối không sử dụng nếu phát hiện sờn rách, nứt, hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
• Dây móc (Lanyard) và bộ giảm sốc: Đảm bảo bộ giảm sốc chưa bị kích hoạt (còn nguyên niêm phong/chỉ thị) và các móc khóa (snap hook) hoạt động trơn tru, tự động đóng và khóa lại.

2. Kiểm tra “Thẻ Giàn giáo” (ScaffTag)

“Thẻ Giàn giáo” (ScaffTag) là phương tiện giao tiếp trực quan, tiêu chuẩn về tình trạng an toàn của giàn giáo. Thẻ này thường được treo ở các lối ra vào chính của hệ thống giàn giáo. Bạn phải được huấn luyện để đọc và tuân thủ các thẻ này:

• Thẻ Xanh (An toàn / Safe to Use): Giàn giáo đã được kiểm tra, nghiệm thu bởi người có thẩm quyền và an toàn để sử dụng.
• Thẻ Vàng (Cảnh báo / Caution): Giàn giáo an toàn nhưng có điều kiện (ví dụ: đang sửa đổi, chỉ dành cho mục đích cụ thể, yêu cầu PPE đặc biệt). Phải đọc kỹ hướng dẫn trên thẻ trước khi sử dụng.
• Thẻ Đỏ (Cấm sử dụng / Do Not Use): Giàn giáo không an toàn, đang trong quá trình lắp đặt, tháo dỡ, hoặc có hỏng hóc nghiêm trọng. Tuyệt đối cấm leo lên.

3. Kiểm tra Nhanh bằng Mắt (Visual Check)

Ngay cả khi giàn giáo có Thẻ Xanh, bạn vẫn phải có trách nhiệm tự mình thực hiện kiểm tra trực quan nhanh trước khi leo lên. Hãy quan sát các yếu tố then chốt sau:

• Nền móng: Giàn giáo phải được đặt trên nền đất bằng phẳng, chắc chắn, không bị lún. Các chân cột phải có đế kê (base plate) và tấm đệm (sole board) nếu đặt trên nền đất yếu.
• Lan can an toàn: Phải có đủ 2 tầng: lan can trên (ở độ cao 0.9m – 1.1m) và lan can giữa (mid-rail). Lan can phải chắc chắn, không lung lay khi tác động lực.
• Chân chống (Toe-board): Phải có tấm chắn vật rơi ở mép sàn công tác (cao tối thiểu 15cm) để ngăn vật liệu, dụng cụ rơi xuống dưới.
• Sàn công tác (mâm): Sàn phải được lấp kín, bằng phẳng, không có khe hở lớn, không cập kênh. Các mâm phải được khóa chốt an toàn vào khung giàn giáo để chống lật hoặc trượt.
• Thang leo: Thang phải được lắp đặt chắc chắn, ở vị trí an toàn (thường là bên trong khung), và phải vươn cao hơn mặt sàn công tác ít nhất 1m để dễ dàng lên xuống.

Quy tắc an toàn khi làm việc trên giàn giáo

Sau khi đã xác nhận giàn giáo và trang bị cá nhân an toàn, việc duy trì các quy tắc trong suốt quá trình làm việc là điều bắt buộc. Các hành vi chủ quan, sai kỹ thuật khi đang làm việc là nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn.

Kỹ thuật leo trèo: Nguyên tắc 3 điểm Tiếp xúc

Khi di chuyển theo phương thẳng đứng (leo thang), phải luôn tuân thủ nguyên tắc 3 điểm tiếp xúc (3-point contact). Điều này có nghĩa là tại mọi thời điểm, bạn phải có 2 tay 1 chân, hoặc 2 chân 1 tay bám chắc vào thang. Tay luôn nắm vào bậc thang, không nắm vào thanh dọc.

Tuyệt đối không mang vác dụng cụ, vật liệu cồng kềnh bằng tay khi leo; hãy sử dụng dây kéo (gầu, túi) hoặc túi đựng dụng cụ chuyên dụng đeo trên người.

Quy tắc Móc Dây An toàn (100% Tied-Off)

Quy tắc “100% Tied-Off” (Luôn luôn móc dây) là bắt buộc khi làm việc ở bất kỳ độ cao nào (thường là từ 1.8m hoặc 2m trở lên) có nguy cơ ngã.

Điểm neo (Anchorage Point): Đây là yếu tố sống còn. Điểm neo phải là một kết cấu cố định, chắc chắn, đã được tính toán và chỉ định (theo tiêu chuẩn phải chịu được lực tối thiểu 2.200kg hoặc 22kN).

• Tuyệt đối không neo dây an toàn vào chính lan can, các thanh giằng chéo của giàn giáo, hoặc các đường ống, dây điện gần đó.
• Cách làm đúng: Neo vào kết cấu tòa nhà (cột, dầm chịu lực) hoặc các điểm neo chuyên dụng đã được thiết kế sẵn.

Khi di chuyển ngang trên giàn giáo mà không có dây cứu sinh ngang, hãy sử dụng dây móc 2 ngạnh (2 lanyards). Kỹ thuật này cho phép bạn luôn có ít nhất 1 móc được neo vào điểm an toàn, kể cả khi đang tháo 1 móc để chuyển vị trí (leo-và-móc).

• ĐÚNG: Dây an toàn được móc vào dầm chịu lực của tòa nhà, vị trí điểm neo cao hơn vai người lao động (giảm thiểu quãng đường rơi).
• SAI: Dây an toàn móc vào lan can giữa của giàn giáo – vị trí này không đủ chịu lực và sẽ gãy khi có lực rơi.

Quy tắc trên Sàn Công tác

Sàn công tác là không gian làm việc chính của bạn, hãy giữ nó luôn an toàn và ngăn nắp.

• Không quá tải: Chỉ mang vật liệu, thiết bị đủ dùng cho ca làm việc. Không chất đống vật tư nặng ở cùng một vị trí, gây tải trọng tập trung. Nắm rõ tải trọng cho phép của giàn giáo.
• Sắp xếp gọn gàng (Housekeeping): Dụng cụ phải được bỏ vào túi đựng hoặc thùng. Không để bừa bãi trên sàn, tránh nguy cơ vấp ngã và làm rơi dụng cụ. Dọn dẹp ngay các vết dầu mỡ, bùn đất gây trơn trượt.
• Không làm việc khi thời tiết xấu: Ngừng làm việc và di chuyển xuống đất ngay lập tức nếu có gió lớn (thường là trên cấp 5), mưa to, sương mù dày đặc hoặc sấm sét.
• Cảnh giác điện: Luôn nhận thức và duy trì khoảng cách an toàn với các đường dây điện gần giàn giáo. Báo cáo ngay nếu thấy nguy cơ tiếp xúc hoặc vi phạm hành lang an toàn điện.

Sau khi làm việc: Dọn dẹp & Bàn giao

Trách nhiệm an toàn không kết thúc khi bạn hoàn thành công việc. Trước khi rời khỏi giàn giáo, hãy dọn dẹp toàn bộ dụng cụ, vật liệu thừa, rác thải khỏi sàn công tác. Điều này ngăn ngừa vật rơi và đảm bảo an toàn cho ca làm việc tiếp theo.

Điều quan trọng nhất: Nếu trong quá trình làm việc, bạn phát hiện bất kỳ hư hỏng, điểm không an toàn, hoặc nghi ngờ nào (ví dụ: mâm bị vênh, liên kết bị lỏng, lan can lung lay), bạn phải báo cáo ngay lập tức cho giám sát an toàn hoặc người quản lý trực tiếp. Không tự ý sửa chữa và phải đảm bảo khu vực đó được cảnh báo (có thể chuyển sang Thẻ Vàng/Đỏ).

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hãy biến các quy tắc an toàn khi làm việc trên giàn giáo này thành thói quen hàng ngày. Để được tư vấn và tham gia các chương trình huấn luyện chuyên sâu về an toàn lao động trong xây dựng (Nhóm 3), vui lòng liên hệ với GPAT Nam Việt.