6 Kỹ năng an toàn lao động: Sử dụng PPE, Sơ cấp cứu & PCCC chuẩn ISO

Tai nạn lao động là rủi ro không thể lường trước, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu có sự chuẩn bị đúng đắn. Người lao động cần trang những kỹ năng an toàn lao động cơ bản để chủ động xử lý tình huống, bảo vệ an toàn cho bản thân, giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp. Dựa trên kinh nghiệm đào tạo 10 năm qua, GPAT Nam Việt tổng hợp 6 kỹ năng cốt lõi giúp bạn không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn xây dựng môi trường làm việc an toàn bền vững.

6 Kỹ năng an toàn lao động cơ bản người lao động cần biết

Dưới đây là các kỹ năng nền tảng mà bất kỳ người lao động nào cũng cần được huấn luyện và nắm vững sau khi hoàn thành lớp huấn luyện an toàn lao động BBS360 GPAT Nam Việt để đảm bảo an toàn cho bản thân và đồng nghiệp.

1. Kỹ năng nhận diện mối nguy hiểm

Kỹ năng quan trọng đầu tiên trong an toàn lao động là khả năng phát hiện rủi ro tiềm ẩn trước khi chúng gây ra tai nạn. Người lao động cần chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động quan sát môi trường làm việc (Safety Awareness). Quá trình này bao gồm việc quét tầm nhìn 360 độ tại khu vực thi công để phát hiện các vật thể treo lơ lửng không chắc chắn, sàn nhà vương vãi dầu mỡ gây trơn trượt, hoặc các dây dẫn điện bị hở vỏ cách điện.

Bên cạnh quan sát vật lý, việc đọc hiểu và tuân thủ hệ thống biển báo an toàn là bắt buộc. Người lao động phải ghi nhớ ý nghĩa của các nhóm màu sắc tiêu chuẩn: màu đỏ (cấm/PCCC), màu vàng (cảnh báo nguy hiểm), màu xanh dương (chỉ dẫn bắt buộc) và màu xanh lá (an toàn/lối thoát).

Ví dụ thực tế: Một công nhân cơ khí trước khi bật máy cắt đã quan sát thấy vỏ dây điện bị sờn. Thay vì bỏ qua, anh ta báo cáo để thay dây mới, ngăn chặn nguy cơ rò điện giật chết người cho ca làm việc sau.

2. Kỹ năng sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE)

PPE (Personal Protective Equipment) là lớp bảo vệ cuối cùng giữa cơ thể và tai nạn. Sở hữu đồ bảo hộ là chưa đủ, bạn cần kỹ năng sử dụng chúng đúng chuẩn:

• Mũ bảo hộ: Phải thắt quai mũ (quai cằm) vừa vặn, không đội mũ lệch hoặc đội lên trên mũ lưỡi trai khác. Kiểm tra vỏ mũ định kỳ để phát hiện vết nứt.
• Giày bảo hộ: Chọn giày đúng size, mũi sắt không bị biến dạng. Buộc dây giày gọn gàng để tránh vấp ngã.
• Kính bảo hộ & Nút tai: Đeo kính ôm sát sống mũi để chống bụi/mảnh văng. Sử dụng nút tai chống ồn khi làm việc tại khu vực có cường độ âm thanh >85dB.
• Dây đai an toàn: Khi làm việc trên cao (>2m), bắt buộc móc dây đai vào vị trí neo chắc chắn (trên đầu người), tuyệt đối không móc dưới chân để giảm lực giật khi rơi.

3. Kỹ năng phòng cháy chữa cháy & Sơ cấp cứu cơ bản

Về kỹ năng PCCC, người lao động cần nắm rõ kiến thức lý thuyết lẫn các thao tác thực tế:

• Phân biệt loại bình chữa cháy: bình bột (dùng cho đám cháy tổng hợp) và bình khí CO2 (dùng hiệu quả cho đám cháy điện, thiết bị điện tử)
• Thao tác thuần thục quy trình: Rút chốt an toàn – Hướng vòi phun vào gốc lửa – Bóp cò dứt khoát – Quét vòi qua lại cho đến khi lửa tắt.
• Kỹ năng thoát hiểm trong đám cháy yêu cầu di chuyển thấp người, dùng khăn ẩm che mũi miệng để tránh ngạt khí độc.

Ngoài ra, người lao động cần tham gia huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy thường xuyên, giúp mỗi cá nhân có thể phản xạ và thao tác thành thạo, đảm bảo sẵn sàng ứng phó ngay khi sự cố cháy nổ vừa phát sinh.

Song song với PCCC là kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu:

• Vết thương chảy máu: Biết cách băng ép cầm máu tại chỗ để tránh mất máu quá nhiều trước khi y tế đến.
• Điện giật: Nguyên tắc sống còn là tuyệt đối không chạm trực tiếp vào nạn nhân khi chưa ngắt nguồn điện. Người cứu nạn phải có kỹ năng sử dụng vật cách điện (gậy gỗ khô, nhựa) để tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện một cách an toàn nhất.

4. Kỹ năng vận hành máy móc an toàn

Làm việc với máy móc thiết bị yêu cầu sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình vận hành an toàn.

• Quy trình LOTO (Lockout/Tagout): Thực hiện nghiêm ngặt quy trình “Khóa hãm – Treo thẻ” khi bảo trì, sửa chữa máy móc. Quy trình này đảm bảo ngắt hoàn toàn các nguồn năng lượng (điện, khí nén, thủy lực) và ngăn chặn việc tái khởi động bất ngờ do người khác vô tình bật máy, vốn là nguyên nhân hàng đầu gây ra các tai nạn nghiền nát hoặc cắt cụt chi.
• Kiểm tra che chắn an toàn: Duy trì thói quen kiểm tra các thiết bị che chắn an toàn (machine guards) trước mỗi ca làm việc. Không bao giờ được tháo bỏ, vô hiệu hóa các tấm chắn hoặc cảm biến an toàn để làm việc nhanh hơn.
• Dừng khẩn cấp: Định vị và kích hoạt nút dừng khẩn cấp (Emergency Stop) phải trở thành phản xạ vô điều kiện ngay khi phát hiện dấu hiệu máy hoạt động bất thường hoặc có sự cố xảy ra.

5. Kỹ năng giữ gìn vệ sinh nơi làm việc

Vệ sinh nơi làm việc không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà là một kỹ năng an toàn cơ bản để loại bỏ các bẫy tai nạn. Kỹ năng này bao gồm việc thực hiện sàng lọc và sắp xếp dụng cụ đúng vị trí quy định sau khi sử dụng. Một khu vực làm việc bừa bộn với dây cáp chằng chịt, vật liệu thừa vương vãi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các tai nạn vấp ngã phổ biến trong công nghiệp.

Người lao động cần chủ động lau chùi ngay lập tức các vết dầu mỡ, hóa chất đổ trên sàn để chống trơn trượt. Các lối thoát hiểm, hành lang an toàn và khu vực đặt bình chữa cháy, tủ điện phải luôn được giữ thông thoáng, không bị hàng hóa che khuất. Việc duy trì tiêu chuẩn 5S (Sàng lọc – Sắp xếp – Sạch sẽ – Săn sóc – Sẵn sàng) giúp tạo ra môi trường làm việc trực quan, nơi các bất thường dễ dàng được phát hiện và xử lý kịp thời.

6. Kỹ năng báo cáo sự cố

Trong hệ thống quản lý an toàn, thông tin là dữ liệu quan trọng để phòng ngừa tái diễn. Người lao động cần có kỹ năng báo cáo sự cố minh bạch và kịp thời. Hành vi giấu giếm tai nạn hoặc sự cố suýt bị (near-miss) là cực kỳ nguy hiểm vì nó che lấp các lỗ hổng an toàn chưa được khắc phục. Khi phát hiện mối nguy, nhân viên cần biết rõ quy trình báo cáo: thông báo cho ai (Quản lý trực tiếp, bộ phận HSE), qua kênh nào và cung cấp thông tin gì.

Nội dung báo cáo cần ngắn gọn nhưng đầy đủ các yếu tố: Vị trí xảy ra sự việc, Mô tả diễn biến, và Đánh giá sơ bộ về mức độ nghiêm trọng. Bên cạnh đó, kỹ năng nhắc nhở đồng nghiệp cũng rất cần thiết. An toàn là trách nhiệm tập thể, do đó, người lao động cần biết cách nhắc nhở khéo léo, mang tính xây dựng khi thấy đồng nghiệp thao tác sai hoặc thiếu thiết bị bảo hộ, giúp nhau cùng tuân thủ quy định và bảo vệ an toàn chung.

Phân loại kỹ năng an toàn lao động đặc thù theo nhóm ngành

Mỗi lĩnh vực sản xuất kinh doanh có những đặc thù rủi ro riêng biệt. GPAT Nam Việt khuyến nghị khung kỹ năng chuyên biệt để tối ưu hóa hiệu quả phòng ngừa cho từng nhóm đối tượng nhân sự

Bảng Tổng Hợp Kỹ Năng An Toàn Lao Động

Ngành / Khối	Kỹ năng / Hạng mục	Chi tiết & Nguyên tắc an toàn
Ngành xây dựng và cơ khí	1. Làm việc trên cao	Đảm bảo quy tắc an toàn trên giàn giáo: • Chỉ làm việc khi giàn giáo có thẻ xanh. • Đảm bảo đầy đủ lan can an toàn, ván sàn không nứt gãy. Neo dây an toàn: • Nguyên tắc: “Neo cao hơn đầu”. • Tuyệt đối không móc vào điểm yếu (ống nhựa, lan can tạm).
	2. Phòng tránh vật rơi	Thiết lập vùng nguy hiểm: Rào chắn và đặt biển báo cảnh báo bên dưới khu vực thi công. Cố định dụng cụ: Dùng dây buộc các dụng cụ (cờ lê, búa…) để ngăn rơi xuống người bên dưới.
	3. An toàn điện công trường	Cách ly nguồn điện: • Không tự ý đấu nối dây trần. • Dùng tủ điện thi công có aptomat chống giật (ELCB). Khoảng cách an toàn: Tuân thủ khoảng cách với đường dây cao thế (theo Nghị định 14/2014/NĐ-CP) khi vận hành máy móc.
Khối văn phòng	1. Công thái học (Ergonomics)	Quy tắc 90-90-90: Khuỷu tay, hông, đầu gối giữ góc 90 độ. Bàn chân đặt phẳng trên sàn. Màn hình ngang tầm mắt: Đặt mép trên màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút để tránh gập cổ gây thoái hóa đốt sống cổ.
	2. An toàn điện văn phòng	Chống quá tải: Không cắm nối tiếp nhiều ổ cắm (Lioa) vào nhau để sử dụng cho các thiết bị công suất lớn như ấm đun nước, lò vi sóng. Quản lý dây cáp: Bó gọn dây điện dưới gầm bàn để tránh nguy cơ vấp ngã hoặc chập điện do dây bị nghiến đứt.
	3. Kỹ năng PCCC & Thoát hiểm nhà cao tầng	Nhận diện lối thoát: Ghi nhớ vị trí cầu thang bộ thoát hiểm gần nhất. Không sử dụng thang máy khi có báo cháy. Sử dụng mặt nạ phòng độc: Trang bị kỹ năng đeo mặt nạ chống khói đúng cách (thường có sẵn trong tủ PCCC).
Ngành Logistics & Kho vận	1. An toàn vận hành xe nâng	Quy tắc điểm mù: Luôn bóp còi khi đi qua góc khuất; hạ càng nâng xuống thấp nhất (cách mặt đất 10-15cm) khi xe di chuyển có tải hoặc không tải để giữ trọng tâm.
	2. Kỹ thuật nâng hạ thủ công (Manual Handling)	Nguyên tắc “Thẳng lưng – Gập gối”: Khi nhấc vật nặng từ sàn, tuyệt đối không cúi gập lưng. Giới hạn tải trọng: Không cố sức nâng vật quá nặng (thường >25kg/người). Sử dụng công cụ hỗ trợ như xe đẩy tay.
	3. An toàn xếp dỡ hàng hóa	Nguyên tắc xếp chồng: “Nặng dưới – Nhẹ trên”. Đảm bảo các pallet được quấn màng PE chắc chắn để tránh đổ sập khi lấy hàng từ trên cao.

Làm thế nào để đào tạo kỹ năng an toàn hiệu quả cho nhân viên?

Tại sao nhiều doanh nghiệp tổ chức huấn luyện an toàn vệ sinh lao động thường xuyên nhưng tai nạn vẫn xảy ra? Nguyên nhân cốt lõi thường nằm ở phương pháp đào tạo khô khan, thiếu tính thực tế. Để kiến thức thực sự “ngấm” vào thói quen người lao động, GPAT Nam Việt khuyến nghị áp dụng quy trình 3 bước sau:

1. Trực quan hóa bài giảng

Não bộ con người xử lý hình ảnh nhanh gấp 60.000 lần so với văn bản. Hãy thay thế những cuốn giáo trình dày cộm bằng:

• Video tình huống thực tế: Sử dụng các video tái hiện tai nạn hoặc video đồ họa 3D để người học thấy rõ hậu quả khủng khiếp của sự bất cẩn.
• Hình ảnh “Sai vs Đúng”: So sánh trực quan hình ảnh thao tác sai và thao tác chuẩn ngay trên slide bài giảng.
• Infographic quy trình: Chuyển hóa các quy định luật pháp phức tạp thành sơ đồ dạng 1 trang dễ nhớ, dán ngay tại xưởng.

2. Tổ chức diễn tập thực tế

Tổ chức giảng dạy lý thuyết chỉ chiếm 30%, 70% thời lượng đào tạo phải dành cho thực hành:

• Mô phỏng sự cố: Tạo ra các tình huống giả định (ví dụ: kích hoạt báo cháy giả, giả lập người bị điện giật) để nhân viên thực hành quy trình sơ cứu và thoát hiểm.
• Cầm tay chỉ việc: Chuyên gia an toàn trực tiếp hướng dẫn cách đeo dây đai, cách kiểm tra bình chữa cháy ngay tại vị trí làm việc
• Tổ chức các cuộc thi “Rung chuông vàng an toàn” hoặc “Thợ giỏi an toàn” để tạo hứng thú và tinh thần thi đua.

3. Đánh giá định kỳ & Đo lường sau đào tạo

• Kiểm tra sát hạch: Bắt buộc nhân viên phải vượt qua bài kiểm tra trắc nghiệm và thực hành mới được cấp thẻ an toàn.
• Quan sát hành vi của nhân viên sau 1-3 tháng đào tạo. Họ có thực sự đeo kính bảo hộ khi mài cắt không? Họ có đi đúng lối đi an toàn không?
• Phản hồi hai chiều: Thu thập ý kiến của người lao động về nội dung khóa học để điều chỉnh chương trình sát với thực tế sản xuất hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

An toàn lao động không chỉ là trách nhiệm của riêng doanh nghiệp mà còn là ý thức và kỹ năng bắt buộc của mỗi người lao động. Nắm vững 6 kỹ năng an toàn lao động cơ bản GPAT Nam Việt hướng dẫn, bạn có thể chủ động bảo vệ bản thân và đồng nghiệp trong các tình huống nguy cấp. Hãy thực hành thường xuyên để đảm bảo mọi cá nhân đều có khả năng phản ứng chính xác khi sự cố xảy ra.

Liên hệ với GPAT Nam Việt ngay hôm nay để được tư vấn về chương trình huấn luyện ATVSLĐ phù hợp với đặc thù doanh nghiệp của bạn.