Quan Trắc Tiếng Ồn: Quy Trình, Tiêu Chuẩn và Tầm Quan Trọng

Tiếng ồn trong môi trường sản xuất và nơi làm việc không chỉ gây phiền toái mà còn là một yếu tố ô nhiễm tiềm ẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và hiệu suất lao động.

Quan trắc tiếng ồn là quá trình đo lường, phân tích và đánh giá mức độ âm thanh tại một khu vực cụ thể nhằm xác định mức độ phơi nhiễm tiếng ồn thực tế của người lao động tại từng vị trí sản xuất (như khu vực máy dập, máy nén khí…). Dữ liệu này là cơ sở để:

• Lập hồ sơ bệnh nghề nghiệp và giám sát thính lực định kỳ.
• Phân loại điều kiện lao động (Bình thường hay Loại IV, V, VI).
• Tính toán chế độ bồi dưỡng độc hại bằng hiện vật.

Bài viết này của GPAT Nam Việt sẽ hệ thống hóa toàn bộ quy trình quan trắc tiếng ồn, từ cơ sở pháp lý, phương pháp thực hiện, đến cách xử lý và báo cáo số liệu, giúp bạn hiểu rõ và tuân thủ đúng các tiêu chuẩn hiện hành.

Quan Trắc Tiếng Ồn Là Gì và Vì Sao Cần Thiết?

Bạn có biết rằng tiếng ồn vượt ngưỡng có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, từ giảm thính lực đến căng thẳng thần kinh? Đây chính là lý do vì sao việc giám sát yếu tố này lại quan trọng đến vậy.

Định Nghĩa và Mục Tiêu Cốt Lõi

Quan trắc tiếng ồn là một hoạt động kỹ thuật chuyên ngành, sử dụng các thiết bị đo lường chuyên dụng để xác định các đặc tính của âm thanh trong một môi trường nhất định. Các đặc tính này bao gồm cường độ (mức độ to nhỏ) và tần số (độ trầm bổng) của âm thanh. Mục tiêu cốt lõi của hoạt động này là thu thập dữ liệu khách quan để đánh giá mức độ ảnh hưởng của âm thanh đến sức khỏe con người và môi trường sống, đối chiếu với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Dữ liệu thu thập được không chỉ mang tính thời điểm mà còn được phân tích để đánh giá xu hướng diễn biến theo không gian và thời gian. Điều này giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện, từ đó đưa ra những cảnh báo sớm về tình trạng ô nhiễm tiếng ồn. Về bản chất, đây là công cụ khoa học cung cấp bằng chứng cho việc hoạch định chính sách và xây dựng các giải pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý môi trường hiện đại.

Tầm Quan Trọng Trong Sản Xuất và Đời Sống

Việc thực hiện quan trắc tiếng ồn định kỳ mang lại nhiều giá trị thực tiễn. Trước hết, nó giúp xác định mức độ ảnh hưởng của tiếng ồn đến sức khỏe cộng đồng và người lao động, đảm bảo môi trường sống và làm việc tuân thủ các tiêu chuẩn cho phép.

Tiếng ồn vượt 85 dBA trong 8 giờ/ngày có thể gây ra:

• Giảm thính lực không thể phục hồi (Noise-Induced Hearing Loss – NIHL)
• Căng thẳng, mất ngủ, ảnh hưởng tâm lý
• Giảm khả năng tập trung, tăng nguy cơ tai nạn lao động

Vì vậy, việc đo đạc định kỳ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là phương tiện bảo vệ sức khỏe người lao động, giảm thiểu bệnh nghề nghiệp liên quan đến thính lực.

Thứ hai, hoạt động này cho phép phân tách và đánh giá tác động của từng nguồn gây ồn riêng biệt hoặc một nhóm các nguồn, giúp khoanh vùng và xử lý vấn đề một cách chính xác.

Song song với đó, hoạt động quan trắc môi trường ánh sáng cũng giúp đánh giá và đảm bảo điều kiện chiếu sáng phù hợp, tránh gây mỏi mắt và tai nạn lao động do ánh sáng kém.  

Thông tin từ kết quả quan trắc là đầu vào quan trọng cho việc lập kế hoạch kiểm soát tiếng ồn, chẳng hạn như xây dựng tường cách âm, tối ưu hóa quy trình vận hành máy móc, hoặc quy hoạch lại các khu vực chức năng. Dựa trên các chuỗi dữ liệu theo thời gian, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể đánh giá diễn biến ô nhiễm, theo dõi hiệu quả của các giải pháp đã triển khai. Cuối cùng, đây là một yêu cầu pháp lý bắt buộc, giúp doanh nghiệp hoàn thành trách nhiệm với cộng đồng và tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường lao động.

Cơ Sở Pháp Lý Cập Nhật Điều Chỉnh Hoạt Động Quan Trắc Tiếng Ồn

Hoạt động quan trắc tiếng ồn trong môi trường lao động phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các quy định kỹ thuật được quy định tại Thông tư 19/2016/TT-BYT của Bộ Y tế. Thông tư này cung cấp hướng dẫn chi tiết về công tác quản lý vệ sinh lao động, bao gồm việc đo đạc các yếu tố có hại trong môi trường làm việc, trong đó có tiếng ồn.

Tiêu chuẩn để so sánh kết quả đo là QCVN 24:2016/BYT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn trong môi trường lao động. Quy chuẩn này quy định giới hạn tối đa cho phép về áp suất âm để bảo vệ thính lực người lao động, bao gồm mức 85 dBA đối với phơi nhiễm 8 giờ/ngày. Các quy định pháp lý bắt buộc cũng nằm trong Nghị định 44/2016/NĐ-CP về an toàn vệ sinh lao động và Nghị định 39/2016/NĐ-CP về xây dựng hồ sơ vệ sinh lao động.

Bên cạnh tiếng ồn, quan trắc môi trường không khí cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh của Thông tư, nhằm giám sát chất lượng không khí xung quanh và khí thải của doanh nghiệp.  

Quy Trình Thực Hiện Quan Trắc Tiếng Ồn Chuẩn Kỹ Thuật

Để đảm bảo kết quả đo lường phản ánh trung thực thực trạng môi trường, quy trình quan trắc môi trường làm việc phải được tiến hành một cách bài bản. Quy trình này bao gồm ba giai đoạn chính: lựa chọn vị trí, xác định thông số đo và áp dụng phương pháp đo lường phù hợp.

1. Lựa chọn Vị Trí và Khu Vực Quan Trắc

Việc xác định đúng vị trí đặt thiết bị đo là yếu tố quyết định đến tính chính xác của toàn bộ chương trình quan trắc. Các vị trí lấy mẫu trong nhà xưởng: gần máy móc có độ ồn cao, tại khu vực làm việc của người lao động tiếp xúc trực tiếp, tại các vị trí điển hình trong ca làm việc. Lấy mẫu cá nhân (gắn trực tiếp trên người lao động) và lấy mẫu môi trường (tại điểm cố định) cần được kết hợp để đánh giá đầy đủ mức phơi nhiễm thực tế.

Khi đã xác định được khu vực, vị trí đặt máy đo phải được lựa chọn cẩn thận. Mỗi điểm đo phải có tọa độ địa lý rõ ràng, được ghi lại trong biên bản hiện trường. Vị trí này phải tránh các vật cản lớn có khả năng gây phản xạ âm (như tường nhà, vách đá) làm sai lệch kết quả.

Đồng thời, cần loại bỏ các nguồn gây nhiễu âm thanh nhân tạo không liên quan đến đối tượng quan trắc, ví dụ như tiếng nhạc, tiếng công trình xây dựng đột xuất, hay tiếng va đập kim loại gần điểm đo. Lý tưởng nhất là chọn vị trí có đường truyền âm ổn định, với điều kiện gió không đổi từ nguồn gây ồn đến điểm đo.

2. Các Thông Số Kỹ Thuật Cần Đo Lường

Các thông số chính cần đo đạc trong môi trường lao động bao gồm:

• Phân tích dải tần số – giúp xác định các dải tần từ máy móc cụ thể, phục vụ lựa chọn biện pháp giảm ồn phù hợp.
• Mức áp suất âm tương đương (LAeq) tính trên 8 giờ làm việc – đây là thông số quyết định so với giới hạn 85 dBA quy định.
• Mức áp suất âm cực đại (LAmax) – để xác định các tiếng động đột ngột có thể gây hại.

3. Phương Pháp Đo Lường và Thu Thập Dữ Liệu

Phương pháp quan trắc tiếng ồn trong môi trường lao động phải tuân thủ theo TCVN 7878 (ISO 1996) kết hợp với các yêu cầu cụ thể trong QCVN 24:2016/BYT. Việc đo đạc phải được thực hiện bằng máy đo tiếng ồn được hiệu chuẩn, ghi nhận mức áp suất âm tương đương (LAeq) tính trên cơ sở 8 giờ làm việc để xác định mức phơi nhiễm thực tế của người lao động.

Đối với loại hình trắc nghiệm tiếng ồn trong sản xuất, thiết bị đo sẽ được đặt tại các vị trí đã xác định để ghi nhận liên tục các thông số. Việc đo đạc được thực hiện theo hai phương pháp chính:

Dữ liệu phải được phân loại rõ ràng theo các loại xe như: xe máy, ô tô con, xe tải hạng nhẹ, xe khách, xe tải hạng nặng và xe buýt, vì mỗi loại xe tạo ra một mức độ và đặc tính âm thanh khác nhau.

Quy Định về Tần Suất và Thời Gian Quan Trắc Tiếng Ồn

Tần suất và thời gian quan trắc là hai yếu tố được quy định rõ ràng để đảm bảo dữ liệu thu thập có tính đại diện và phản ánh đúng thực tế. Việc tuân thủ các quy định này không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn giúp kết quả phân tích có giá trị khoa học cao hơn.

Theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, các cơ sở lao động phải thực hiện quan trắc môi trường lao động (bao gồm tiếng ồn) định kỳ ít nhất 1 lần/năm. Tuy nhiên, đối với các cơ sở có yếu tố nguy hiểm cao hoặc ngành nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, tần suất có thể cần cao hơn (2–4 lần/năm) tùy theo yêu cầu cơ quan quản lý. Trong một số trường hợp đặc biệt như khi có khiếu nại của người dân hoặc để đánh giá tác động của một dự án mới, tần suất quan trắc có thể được yêu cầu cao hơn.

Quy trình đo tiếng ồn môi trường lao động được thực hiện theo TCVN 9799:2013] (ISO 9612:2009), đây là tiêu chuẩn chính dùng để tính toán phơi nhiễm tiếng ồn của nhân viên trong môi trường sản xuất. Hiện tại, thường áp dụng hai phương pháp chính bổ sung cho nhau:

• Đo điểm (Area Monitoring)]: Xác định các khu vực ồn cục bộ tại các vị trí máy móc, phân xưởng để vẽ bản đồ tiếng ồn và xác định vị trí có độ ồn cao nhất. Phương pháp này giúp nhận diện các “điểm nóng” tiếng ồn.
• Đo liều lượng cá nhân (Personal Dosimetry)]: Gắn thiết bị đo tích phân lên vai/ngoài tai người lao động trong suốt ca làm việc để tính toán chính xác liều tiếp xúc thực tế (LAV, TWA]). Phương pháp này quan trọng vì phản ánh mức phơi nhiễm đúng của từng nhân viên, tính đến các hoạt động khác nhau trong ca làm việc.

Ngược lại, tại các cơ sở sản xuất, việc đo đạc thường được tiến hành trong giờ làm việc, khi các máy móc, thiết bị hoạt động ở công suất đặc trưng. Điều kiện thời tiết cũng là một yếu tố quan trọng, các phép đo cần được thực hiện trong điều kiện thời tiết trung bình, đại diện cho khu vực để kết quả không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại cảnh như mưa to hay gió lớn.

Xử Lý và Báo Cáo Kết Quả Quan Trắc

Sau khi thu thập dữ liệu tại hiện trường, giai đoạn xử lý và báo cáo đóng vai trò then chốt trong việc chuyển đổi các con số thành thông tin có ý nghĩa, phục vụ công tác quản lý.

Quá trình xử lý số liệu bắt đầu bằng việc kiểm tra tính hợp lệ và logic của dữ liệu thô. Chuyên viên sẽ đối chiếu kết quả đo với các ghi chép trong hồ sơ quan trắc như biên bản lấy mẫu, nhật ký hiện trường để phát hiện các sai sót hoặc điểm bất thường. Tiếp theo, dữ liệu sẽ được xử lý thống kê bằng các phần mềm chuyên dụng. Các giá trị thống kê mô tả tối thiểu phải được tính toán và trình bày, bao gồm: giá trị nhỏ nhất (Min), giá trị lớn nhất (Max), và giá trị trung bình (LAeq).

Cuối cùng, phần quan trọng nhất là bình luận và đánh giá số liệu. Dựa trên kết quả đã xử lý, chuyên viên sẽ so sánh các giá trị đo được với giới hạn cho phép trong QCVN 24:2016/BYT (tiếng ồn môi trường lao động).

Nếu mức LAeq vượt 85 dBA (tương ứng 8 giờ/ngày), điều đó cho thấy người lao động đang tiếp xúc với tiếng ồn vượt ngưỡng an toàn. Từ đó, đưa ra nhận xét, kết luận về mức độ rủi ro phơi nhiễm tiếng ồn tại từng vị trí làm việc. Kết quả này là cơ sở để đề xuất các giải pháp giảm thiểu (cách âm, thay đổi quy trình, PPE,…) nếu các chỉ số vượt ngưỡng quy định.

Sau khi hoàn tất quá trình phân tích, một báo cáo kết quả quan trắc tiếng ồn hoàn chỉnh sẽ được lập. Báo cáo này phải trình bày đầy đủ các thông tin từ mục tiêu, phương pháp, vị trí, thời gian quan trắc, đến kết quả xử lý số liệu và phần nhận xét, đánh giá. Báo cáo sau đó được các tổ chức, doanh nghiệp gửi đến cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo đúng thời hạn quy định, hoàn thành nghĩa vụ pháp lý về bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Kết Luận

Việc thực hiện quan trắc tiếng ồn không chỉ là một nghĩa vụ pháp lý mà còn là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng của mỗi doanh nghiệp. Một quy trình quan trắc được thực hiện bài bản, từ việc xác định vị trí, lựa chọn phương pháp, cho đến xử lý và báo cáo số liệu, sẽ cung cấp những dữ liệu chính xác, làm cơ sở vững chắc cho các hành động cải thiện môi trường. Việc chủ động giám sát và kiểm soát tiếng ồn thể hiện trách nhiệm xã hội và nâng cao uy tín của thương hiệu.

Để đảm bảo quy trình quan trắc được thực hiện chính xác, tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật mới nhất, hãy liên hệ với GPAT Nam Việt để nhận tư vấn chi tiết và giải pháp phù hợp nhất cho doanh nghiệp của bạn.